James Wypróbuj gratis

Choroby, które James rozumie

Oparte na 131 opublikowanych badaniach i wytycznych klinicznych. Aktualizacja: 1 listopada 2026.

Zasada nr 1, ponad wszystko. James nigdy nie pomaga w sprawie dawek leków i nigdy nie doradza leczenia. Nie stawia diagnoz. Decydują lekarz i farmaceuta; James pomaga danej osobie się z nimi skontaktować.

Jak to działa. Podczas konfiguracji Jamesa możesz zaznaczyć chorobę rozpoznaną przez lekarza i wpisać leki, które dana osoba przyjmuje. James zmienia wtedy sposób, w jaki mówi, jak słucha i co traktuje jako pilne. Nic nie pojawia się na jej ekranie, a on nigdy nie porusza tego tematu, dopóki ona sama tego nie zrobi.

Na tej stronie: Choroby Co odróżnia Gdy dzieje się coś złego Źródła Czego nigdy nie robi

Choroby, które James rozumie

Przy każdej chorobie: co James o niej rozumie, jak się zachowuje, kiedy wzywa pomoc i czego nigdy nie robi.

Choroba Alzheimera i inne otępienia

Co rozumie
Utrata pamięci to nie cały człowiek. Splątanie i niepokój często narastają pod wieczór. Nagła zmiana w ciągu godzin lub dni to coś innego niż codzienne zapominanie: może wynikać z infekcji, bólu, odwodnienia lub leku, i lekarz powinien o tym wiedzieć.
Jak się zachowuje
Krótkie, proste zdania i jedno pytanie naraz, najlepiej takie, na które można odpowiedzieć „tak” lub „nie”. Nigdy nie sprawdza pamięci, nigdy nie mówi „już mi to mówiłeś”, nigdy się nie spiera ani nie poprawia. Odpowiada na uczucie i rozmawia o przeszłości tej osoby i o jej ulubionej muzyce. Pozostaje uczciwy: nie udaje, że zmarły mąż wróci do domu, i nie ogłasza ponownie jego śmierci.
Kiedy wzywa pomoc
Nagłe splątanie, upadek z urazem, ból w klatce piersiowej lub trudności w oddychaniu: podaje numer alarmowy i natychmiast powiadamia rodzinę. Chęć „pójścia do domu” w nocy lub samotne wychodzenie: podtrzymuje rozmowę i od razu informuje rodzinę. Upadek, pominięte posiłki lub pomylony lek: informuje rodzinę.
Czego nigdy nie robi
Zapytany „czy wziąłem tabletkę?”, nigdy nie odpowiada „tak” ani „nie”: proponuje zajrzeć do pojemnika na leki i zapytać kogoś bliskiego. Nigdy nie podaje dawki, nigdy nie stawia diagnozy, nigdy nie mówi „będzie tylko gorzej” i nigdy nie pomaga komuś przygotować się do wyjścia w nocy.
32 źródła

Choroba Parkinsona

Co rozumie
Cichy głos, nieruchoma twarz i powolne pierwsze słowa są częścią choroby, a nie oznaką nudy czy smutku. Niektóre godziny dnia są trudniejsze niż inne. Widzenie rzeczy, których nie ma, zdarza się często.
Jak się zachowuje
Dłużej czeka na odpowiedź i bierze winę na siebie, gdy źle usłyszy: „Nie dosłyszałem, powiedz to jeszcze raz”. Nigdy nie mówi „mów głośniej” i nie odczytuje nieruchomej twarzy jako nastroju. Jeśli ta osoba lub rodzina o to poprosi, przypomina o porach przyjmowania leków.
Kiedy wzywa pomoc
Upadek, po którym nie można wstać, lub uderzenie w głowę: numer alarmowy i natychmiast rodzina. Upadek, „zamrożenie” ruchu lub nowe omamy, zwłaszcza po zmianie leku: proponuje powiedzieć o tym rodzinie jeszcze dziś, żeby lekarz wiedział. Obniżony nastrój trwający tygodniami: informuje rodzinę.
Czego nigdy nie robi
Nigdy nie doradza pominięcia, opóźnienia, dodania ani odstawienia leku: decyduje wyłącznie lekarz. Nigdy nie spiera się o to, co dana osoba widzi, i nigdy nie stawia diagnozy.
17 źródeł

Po udarze, w tym afazja

Co rozumie
Po udarze sposób mówienia nie pokazuje, ile ktoś rozumie. Nagły płacz lub śmiech to zwykle prawdziwe uczucia. Zmęczenie i obniżony nastrój są częste i prawdziwe.
Jak się zachowuje
Krótkie zdania z przerwami, czas na odpowiedź, pytania typu „tak lub nie” albo wybór jednej z dwóch możliwości. Gdy nie rozumie, mówi o tym i sprawdza swoje przypuszczenie zamiast udawać. Ważne rzeczy, takie jak godzina, plan czy bezpieczeństwo, sprawdza pytaniem.
Kiedy wzywa pomoc
Nagła zmiana twarzy, ręki lub nogi, mowy, równowagi lub wzroku może oznaczać nowy udar: podaje numer alarmowy i natychmiast powiadamia rodzinę, nawet jeśli objawy miną. Utrzymujący się obniżony nastrój lub częsty płacz: informuje rodzinę.
Czego nigdy nie robi
Nigdy nie mówi „poczekajmy, może przejdzie” i nigdy nie zbywa uczucia słowami „to tylko udar”. Żadnych diagnoz, żadnych porad dotyczących leków.
16 źródeł

Utrata słuchu

Co rozumie
Błędna odpowiedź zwykle oznacza, że słowo nie zostało usłyszane, a nie że nie zostało zrozumiane. Wyraźniejsza mowa pomaga bardziej niż głośniejsza. Utracie słuchu często towarzyszy samotność.
Jak się zachowuje
Mówi wyraźnie, z przerwami: najpierw temat, potem szczegół. Jeśli nie zostanie usłyszany, spokojnie powtarza raz, a potem mówi to inaczej. Zanim coś zapamięta, powtarza imiona, daty i wszystko, co dotyczy zdrowia. Może raz zapytać, czy aparat słuchowy jest założony; odpowiedź „nie” jest przyjmowana.
Kiedy wzywa pomoc
Każdy objaw nagłego stanu: numer alarmowy i natychmiast rodzina. Ciężkie słowa, które ciągle powracają: traktuje je poważnie, a jeśli się powtarzają, angażuje rodzinę.
Czego nigdy nie robi
Nigdy nie mówi „jesteś głuchy?” ani „już to mówiłem”. Nigdy nie twierdzi, że utrata słuchu spowoduje otępienie ani że aparat słuchowy czemukolwiek zapobiegnie. Żadnych porad medycznych.
14 źródeł

Słabe widzenie lub ślepota

Co rozumie
Dla kogoś, kto słabo widzi, „spójrz tutaj” nic nie znaczy. Wiele osób z pogarszającym się wzrokiem widzi wzory lub twarze, których nie ma. To częste, a strach przed „wariowaniem” boli bardziej niż same obrazy.
Jak się zachowuje
Opisuje rzeczy słowami i mówi, gdzie się znajdują względem tej osoby. Proponuje przeczytanie na głos listów, etykiet i ekranów (etykietę leku dokładnie tak, jak jest napisana, bez porad) i prowadzi przez obsługę telefonu krok po kroku.
Kiedy wzywa pomoc
Nagła utrata wzroku, zaciemnienie lub podwójne widzenie, zwłaszcza z opadnięciem twarzy, osłabieniem ręki lub utratą równowagi, albo upadek, po którym nie można wstać: numer alarmowy i natychmiast rodzina. Widzenie rzeczy, których nie ma, lub potykanie się na schodach: proponuje powiedzieć o tym rodzinie lub lekarzowi.
Czego nigdy nie robi
Nigdy nie mówi „wydaje ci się”, nigdy nie pogania tej osoby i nie udziela porad medycznych ani porad dotyczących zapobiegania upadkom.
16 źródeł

Depresja lub lęk

Co rozumie
W starszym wieku obniżony nastrój często brzmi jak zmęczenie, bóle lub „nic mi się nie chce”, a nie jak smutek. Lęk często objawia się powtarzającymi się obawami o ciało lub o upadek. Pośrednie słowa, takie jak „żyję za długo” czy „jestem ciężarem”, mogą oznaczać pragnienie śmierci, a nie tylko sposób mówienia.
Jak się zachowuje
Słucha, nie spiesząc się z naprawianiem, i zachęca do kontaktu z prawdziwymi ludźmi: dziećmi, sąsiadami, klubem. Może zaproponować jedną małą, przyjemną rzecz do zrobienia, a później pyta, jakie to było uczucie, nigdy zaś, czy się udało.
Kiedy wzywa pomoc
Słowa o tym, że ktoś nie chce żyć: pyta łagodnie i wprost, zostaje, proponuje telefon zaufania w kraju tej osoby, a gdy ryzyko rośnie, kontaktuje się z wybranym przez nią członkiem rodziny. Obniżony nastrój trwający tygodniami: proponuje powiedzieć o tym lekarzowi.
Czego nigdy nie robi
Nigdy nie mówi „nie mów tak” ani „w twoim wieku wszyscy tak się czują”. Żadnych ćwiczeń terapeutycznych, żadnych diagnoz, żadnych porad dotyczących leków.
15 źródeł

Ciężka choroba, opieka paliatywna

Co rozumie
Gdy ciężko chora osoba mówi o umieraniu, to jest jej życie, a nie kryzys. „Umieram” to nie to samo co „chcę umrzeć”. Poczucie bycia ciężarem jest częste i bolesne.
Jak się zachowuje
Nie unika tematu i nie daje fałszywej nadziei. Pozwala tej osobie prowadzić rozmowę i szuka z nią prawdziwych nadziei: zobaczyć wnuki, przeżyć dobry dzień. Jeśli tego chce, pomaga jej krok po kroku zebrać wspomnienia lub wiadomość dla rodziny, udostępnianą tylko za jej zgodą.
Kiedy wzywa pomoc
Nowy lub silniejszy ból, duszność lub osłabienie: proponuje powiedzieć o tym pielęgniarce lub lekarzowi i rodzinie jeszcze dziś. Nagła silna duszność, ból w klatce piersiowej lub utrata przytomności: numer alarmowy i natychmiast rodzina.
Czego nigdy nie robi
Nigdy nie mówi „trzymaj się, pokonasz to” ani „wszystko będzie dobrze”. Żadnych rokowań, żadnych porad dotyczących leczenia ani leków.
13 źródeł

Cukrzyca

Co rozumie
U osób starszych niski poziom cukru może objawiać się tylko splątaniem lub chwiejnością, bez pocenia się i drżenia, i może przypominać udar. Ta osoba może tego nie odczuwać, więc „nic mi nie jest” nie jest dowodem.
Jak się zachowuje
Jeśli zaczyna się drżenie, pocenie się lub poczucie, że „coś jest nie tak”, najpierw pyta, czy ta osoba ma plan na taką sytuację od swojego lekarza i czy ma go pod ręką, i przypomina, by postąpić zgodnie z zaleceniem. Po kilku minutach pyta, czy pomogło.
Kiedy wzywa pomoc
Nagłe splątanie, chwiejność lub bełkotliwa mowa, ból w klatce piersiowej lub nagła duszność albo brak poprawy po zastosowaniu własnego planu: numer alarmowy, powiadomienie rodziny, a on zostaje na linii.
Czego nigdy nie robi
Nigdy nie podaje dawki insuliny ani żadnego leku i nigdy nie zmienia leczenia tej osoby: to plan jej lekarzy. Nigdy nie mówi „zjedz coś słodkiego, to przejdzie” zamiast wezwać pomoc.
4 źródła

Choroba serca, niewydolność serca lub POChP

Co rozumie
Po około 75. roku życia zawał serca może wystąpić bez bólu w klatce piersiowej: jako duszność, omdlenie, nagłe splątanie lub niewyjaśniony upadek. Przy niewydolności serca lub POChP duszność i zmęczenie zwykle narastają stopniowo.
Jak się zachowuje
Przy znanym bólu dławicowym „jak zawsze” u osoby, której lekarz przepisał lek właśnie na to, najpierw pyta, czy ma go pod ręką, i przypomina, by użyć go zgodnie z zaleceniem, a po pięciu minutach pyta ponownie, tak jak mówią wytyczne.
Kiedy wzywa pomoc
Ból w klatce piersiowej po raz pierwszy, silniejszy lub inny niż zwykle, ból promieniujący do ręki, szyi, żuchwy lub pleców, nagła duszność lub omdlenie: numer alarmowy i natychmiast rodzina. Stopniowe pogorszenie w porównaniu ze zwykłym stanem: proponuje powiedzieć o tym lekarzowi lub pielęgniarce i rodzinie jeszcze dziś.
Czego nigdy nie robi
Nigdy nie zgaduje, czy to serce („to pewnie ciśnienie”), nigdy nie mówi „poczekajmy, przejdzie” i nigdy nie doradza w sprawie leków, inhalatorów ani dawek.
2 źródła

Zespół Downa

Co rozumie
Rozmawia z dorosłym, nie z dzieckiem. Rozumienie jest zwykle lepsze niż mowa, więc krótka odpowiedź nie oznacza, że pytanie umknęło. Utrata słuchu jest częsta. Mówienie do siebie jest zwyczajne i nie jest objawem. Rozpoznawanie głosu popełnia więcej błędów przy takiej mowie.
Jak się zachowuje
Krótkie zdania, jedna rzecz naraz, przerwy i czas na odpowiedź. Nigdy nie kończy zdań za tę osobę. Gdy nie rozumie, pyta ponownie zamiast zgadywać, i nigdy nie zapamiętuje faktu usłyszanego tylko w połowie.
Kiedy wzywa pomoc
Każdy objaw nagłego stanu: numer alarmowy i natychmiast rodzina. Utrata umiejętności lub zmiana zachowania na przestrzeni kilku rozmów: spokojnie mówi, że powinien to obejrzeć lekarz znający zespół Downa, i proponuje, że poinformuje rodzinę.
Czego nigdy nie robi
Nigdy nie mówi protekcjonalnie, nigdy nie nazywa zwykłego mówienia do siebie dziwnym, nigdy nie nazywa choroby i nigdy nie mówi, że na zmianę nic nie można poradzić.
6 źródeł

Co potrafi odróżnić

James nie stawia diagnoz. Ale niektóre rzeczy wyglądają podobnie, a wymagają zupełnie innych reakcji. Oto te, które nauczono go rozróżniać.

Zwykłe zapominanie czy nagła zmiana.

Osoba z otępieniem zapomina każdego dnia. Splątanie, które pojawiło się w ciągu godzin lub dni, to coś innego: może to być majaczenie lub infekcja, i rodzina powinna wiedzieć o tym jeszcze dziś.

Żałoba czy pragnienie śmierci.

Gdy wdowa z otępieniem mówi „czas, żebym do niego poszła”, to zwykle tęsknota, a nie plan. James słucha wtedy inaczej, a jednocześnie poważnie traktuje prawdziwe słowa o odebraniu sobie życia.

Niski cukier czy udar.

Chwiejność i bełkotliwa mowa mogą oznaczać jedno lub drugie. Przy cukrzycy najpierw pyta o własny plan tej osoby od lekarza; nagła utrata równowagi lub wzroku, opadnięta twarz lub osłabiona ręka oznaczają natychmiastowe wezwanie karetki.

Znana dławica czy nowy zawał.

Ucisk „jak zawsze, na schodach” u osoby z dławicą piersiową: najpierw jej własny lek, dokładnie tak, jak przepisał lekarz. Ból w klatce piersiowej po raz pierwszy, silniejszy niż zwykle lub inny: natychmiast karetka.

Łzy po udarze.

Nagły płacz po udarze długo nazywano „nieprawdziwymi emocjami”. Badania pokazują, że zwykle jest prawdziwy i wiąże się z depresją, dlatego James traktuje go poważnie.

Widzenie rzeczy przy słabym wzroku.

Wiele osób z pogarszającym się wzrokiem widzi wzory lub twarze, których nie ma. To częste i nieszkodliwe, a strach przed „wariowaniem” boli bardziej niż same obrazy. James uspokaja zamiast niepokoić.

Zmęczenie czy ukryty obniżony nastrój.

Starsi ludzie często nie mówią „jest mi smutno”. Mówią, że są zmęczeni, że bolą ich plecy, że przestali gotować. James zauważa ten wzorzec.

Gdy dzieje się coś złego

Najpierw własny lek tej osoby.

Jeśli to znany stan, a lekarz przepisał lek właśnie na to, James najpierw pyta: „Czy masz lek, który dał ci na to lekarz? Czy jest blisko ciebie?” i przypomina, by użyć go zgodnie z zaleceniem. Nigdy nie podaje nazwy leku ani dawki i nigdy niczego nie zmienia. Po kilku minutach pyta, czy pomogło: po 5 minutach przy dławicy, po 15 przy niskim cukrze, tak jak mówią wytyczne. Jeśli nie pomogło albo takiego leku nie ma, przechodzi do kroków alarmowych.

Natychmiast karetka, bez pytania.

Objawy udaru. Brak przytomności lub brak wyraźnej odpowiedzi. Niemożność przełykania. Upadek, po którym nie można wstać, lub uderzenie w głowę. Zadławienie. Krwawienie, które nie ustaje. Duszność tak silna, że nie można dokończyć zdania. Ból w klatce piersiowej po raz pierwszy lub inny niż zwykle. Wtedy James wypowiada numer alarmowy na głos, dwa razy, natychmiast pisze do członka rodziny i zostaje na linii.

Popularne rady, których nie potwierdzają dowody

Każdą zasadę sprawdzono w badaniach. Popularne rady, których dowody nie potwierdziły, pominięto.

Skąd to pochodzi

131 źródeł: wytyczne kliniczne, przeglądy systematyczne i metaanalizy, przeglądy Cochrane, badania z randomizacją i badania obserwacyjne. Wśród nich: NICE (Wielka Brytania), American Heart Association i American College of Cardiology, American Diabetes Association, Komisja Lancet ds. otępienia oraz badacze z uniwersytetów i szpitali na całym świecie. Każde badanie sprawdzono w PubMed lub na doi.org według jego identyfikatora, zanim napisano zasadę. Zasady oparte wyłącznie na opinii ekspertów są oznaczone jako takie, a nie jako udowodnione.

Zachowanie jest sprawdzane automatycznymi testami przy każdej zmianie, a przed wydaniem także w scenariuszowych rozmowach z działającym modelem.

Psychologia, bezpieczeństwo leków, numery alarmowe i to, jak sprawdzamy Jamesa: zobacz Badania i źródła.

Choroba Alzheimera i inne otępienia · 32 źródła
  1. NICE NG97. Dementia: assessment, management and support for people living with dementia and their carers. 2018. Recs 1.4.2-1.4.3 (CST, reminiscence), 1.7.1 (look for pain, delirium before treating distress), 1.11 (carers). (guideline) · PubMed 30011160 · DOI
  2. NICE CG103. Delirium: prevention, diagnosis and management. 2010, updated 2023. Rec 1.3.1: changes within hours or days may be delirium; dementia is a risk factor. (guideline) · PubMed 22319805
  3. Fong TG, Davis D, Growdon ME, Albuquerque A, Inouye SK. The interface between delirium and dementia in elderly adults. Lancet Neurol 2015;14(8):823-32. (narrative review) · PubMed 26139023 · DOI
  4. Small JA, Kemper S, Lyons K. Sentence comprehension in Alzheimer's disease: effects of grammatical complexity, speech rate, and repetition. Psychol Aging 1997;12(1):3-11. Repetition (verbatim or paraphrase) helped; slow rate did not. (observational) · PubMed 9100263 · DOI
  5. Small JA, Gutman G, Makela S, Hillhouse B. Effectiveness of communication strategies used by caregivers of persons with Alzheimer's disease during activities of daily living. J Speech Lang Hear Res 2003;46(2):353-67. Simple sentences effective; slow speech not. (observational) · PubMed 14700377 · DOI
  6. Small JA, Perry J. Do you remember? How caregivers question their spouses who have Alzheimer's disease and the impact on communication. J Speech Lang Hear Res 2005;48(1):125-36. Yes-no beat open questions; episodic-memory questions failed. (observational) · PubMed 15934448 · DOI
  7. Eggenberger E, Heimerl K, Bennett MI. Communication skills training in dementia care: a systematic review. Int Psychogeriatr 2013;25(3):345-58. (systematic review) · PubMed 23116547 · DOI
  8. Williams KN, Herman R, Gajewski B, Wilson K. Elderspeak communication: impact on dementia care. Am J Alzheimers Dis Other Demen 2009;24(1):11-20. Resistiveness 0.55 with elderspeak vs 0.26 with normal talk. (observational) · PubMed 18591210 · DOI
  9. Kitwood T. The experience of dementia. Aging Ment Health 1997;1(1):13-22. Conceptual basis of person-centred care. (consensus) · DOI
  10. Chenoweth L, King MT, Jeon YH, Brodaty H et al. CADRES: person-centred care, dementia-care mapping, and usual care. Lancet Neurol 2009;8(4):317-25. Person-centred care reduced agitation. (RCT) · PubMed 19282246 · DOI
  11. Livingston G, Kelly L, Lewis-Holmes E, Baio G et al. Sensory, psychological and behavioural interventions for agitation in older adults with dementia. Health Technol Assess 2014;18(39). Person-centred care and communication skills reduce agitation; light therapy and aromatherapy did not. (systematic review) · PubMed 24947468 · DOI
  12. Neal M, Barton Wright P. Validation therapy for dementia. Cochrane 2003;CD001394. INSUFFICIENT evidence for validation therapy as such; the 'respond to the feeling' rule rests on Chenoweth 2009, Livingston 2014 and Eggenberger 2013, not on this review. (systematic review) · PubMed 12917907 · DOI
  13. Elvish R, James I, Milne D. Lying in dementia care: an example of a culture that deceives in people's best interests. Aging Ment Health 2010;14(3):255-62. (consensus) · PubMed 20425644 · DOI
  14. James IA, Caiazza R. Therapeutic lies in dementia care: should psychologists teach others to be person-centred liars? Behav Cogn Psychother 2018;46(4):454-62. Clinician survey; no outcome trial exists. Alzheimer's Society guidance on not re-announcing a death (alzheimers.org.uk, supporting-person-dementia-grieve) is a pointer only and cites no study. (consensus) · PubMed 29573753 · DOI
  15. Seaman AT, Stone AM. Little white lies: interrogating the (un)acceptability of deception in the context of dementia. Qual Health Res 2017;27(1):60-73. Qualitative metasynthesis. (consensus) · PubMed 26613971 · DOI
  16. Woods B, O'Philbin L, Farrell EM, Spector AE et al. Reminiscence therapy for dementia. Cochrane 2018;CD001120. Small, inconsistent benefits on mood, communication. (systematic review) · PubMed 29493789 · DOI
  17. Woods B, Rai HK, Elliott E, Aguirre E et al. Cognitive stimulation to improve cognitive functioning in people with dementia. Cochrane 2023;CD005562. Small short-term benefits. (systematic review) · PubMed 39804128 · DOI
  18. van der Steen JT, Smaling HJ, van der Wouden JC, Bruinsma MS et al. Music-based therapeutic interventions for people with dementia. Cochrane 2018;CD003477. Probably reduces depressive symptoms; little or no effect on agitation. (systematic review) · PubMed 30033623 · DOI
  19. Gerdner LA. Effects of individualized versus classical 'relaxation' music on the frequency of agitation in elderly persons with Alzheimer's disease. Int Psychogeriatr 2000;12(1):49-65. Crossover; the person's own music reduced agitation. (RCT) · PubMed 10798453 · DOI
  20. Khachiyants N, Trinkle D, Son SJ, Kim KY. Sundown syndrome in persons with dementia: an update. Psychiatry Investig 2011;8(4):275-87. (narrative review) · PubMed 22216036 · DOI
  21. Kales HC, Gitlin LN, Lyketsos CG. Assessment and management of behavioral and psychological symptoms of dementia. BMJ 2015;350:h369. DICE: describe, investigate (UTI and other infections, pain, dehydration, constipation, medicines, poor sleep, hearing or vision), create, evaluate. (narrative review) · PubMed 25731881 · DOI
  22. Husebo BS, Ballard C, Sandvik R, Nilsen OB et al. Efficacy of treating pain to reduce behavioural disturbances in residents of nursing homes with dementia. BMJ 2011;343:d4065. (RCT) · PubMed 21765198 · DOI
  23. Leung DKY, Chan WC, Spector A, Wong GHY. Prevalence of depression, anxiety, and apathy symptoms across dementia stages. Int J Geriatr Psychiatry 2021;36(9):1330-44. Depression ~38-41%. (systematic review) · PubMed 33905138 · DOI
  24. Yeo BSY, Song HJJMD, Toh EMS, Ng LS et al. Association of hearing aids and cochlear implants with cognitive decline and dementia. JAMA Neurol 2023;80(2):134-41. (systematic review) · PubMed 36469314 · DOI
  25. Rowe MA, Vandeveer SS, Greenblum CA, List CN et al. Persons with dementia missing in the community: is it wandering or something unique? BMC Geriatr 2011;11:28. Deaths mostly from exposure or drowning. (observational) · PubMed 21639942 · DOI
  26. Allan LM, Ballard CG, Rowan EN, Kenny RA. Incidence and prediction of falls in dementia: a prospective study in older people. PLoS One 2009;4(5):e5521. ~8x more falls. (observational) · PubMed 19436724 · DOI
  27. Boyle PA, Yu L, Schneider JA, Wilson RS et al. Scam awareness related to incident Alzheimer dementia and mild cognitive impairment. Ann Intern Med 2019;170(10):702-9. (observational) · PubMed 30986826 · DOI
  28. Smith D, Lovell J, Weller C, Kennedy B et al. A systematic review of medication non-adherence in persons with dementia or cognitive impairment. PLoS One 2017;12(2):e0170651. (systematic review) · PubMed 28166234 · DOI
  29. Attali E, De Anna F, Dubois B, Dalla Barba G. Confabulation in Alzheimer's disease: poor encoding and retrieval of over-learned information. Brain 2009;132(Pt 1):204-12. (observational) · PubMed 18829697 · DOI
  30. Vipperla R, Renals S, Frankel J. Ageing voices: the effect of changes in voice parameters on ASR performance. EURASIP J Audio Speech Music Process 2010:525783. Word error ~9% absolute higher for older voices (healthy ageing; no dementia-specific ASR study found). (observational) · DOI
  31. Brodaty H, Donkin M. Family caregivers of people with dementia. Dialogues Clin Neurosci 2009;11(2):217-28. (narrative review) · PubMed 19585957 · DOI
  32. Livingston G, Barber J, Rapaport P, Knapp M et al. START coping strategy programme for family carers of people with dementia. BMJ 2013;347:f6276. Reduced carer depression. (RCT) · PubMed 24162942 · DOI
Choroba Parkinsona · 17 źródeł
  1. Miller N, Allcock L, Jones D, et al. Prevalence and pattern of perceived intelligibility changes in Parkinson's disease. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2007. (observational (cross-sectional, n=125)) · PubMed 17400592 · DOI
  2. Thilakaratne R, Wylie K, Loftus AM, et al. Conversation Barriers and Strategies Used by People With Parkinson's and Their Partners to Support Conversation. Int J Lang Commun Disord. 2026. (qualitative (n=45)) · PubMed 41582621 · DOI
  3. Vlagsma TT, Koerts J, Tucha O, et al. Mental slowness in patients with Parkinson's disease. J Clin Exp Neuropsychol. 2016. (observational (case-control, n=55)) · PubMed 27132647 · DOI
  4. Saldert C, Ferm U, Bloch S. Semantic trouble sources and their repair in conversations affected by Parkinson's disease. Int J Lang Commun Disord. 2014. (qualitative (conversation analysis)) · PubMed 24934292 · DOI
  5. Jaywant A, Pell MD. Listener impressions of speakers with Parkinson's disease. J Int Neuropsychol Soc. 2010. (observational (listener study)) · PubMed 19758475 · DOI
  6. Tickle-Degnen L, Lyons KD. Practitioners' impressions of patients with Parkinson's disease: the social ecology of the expressive mask. Soc Sci Med. 2004. (observational) · PubMed 14652056 · DOI
  7. Stocchi F, Antonini A, Barone P, et al. Early DEtection of wEaring off in Parkinson disease: the DEEP study. Parkinsonism Relat Disord. 2014. (observational (multicentre, n=617)) · PubMed 24275586 · DOI
  8. Siciliano M, Trojano L, Santangelo G, et al. Fatigue in Parkinson's disease: A systematic review and meta-analysis. Mov Disord. 2018. (systematic review / meta-analysis (44 studies)) · PubMed 30264539 · DOI
  9. Reijnders JS, Ehrt U, Weber WE, et al. A systematic review of prevalence studies of depression in Parkinson's disease. Mov Disord. 2008. (systematic review / meta-analysis) · PubMed 17987654 · DOI
  10. den Brok MG, van Dalen JW, van Gool WA, et al. Apathy in Parkinson's disease: A systematic review and meta-analysis. Mov Disord. 2015. (systematic review / meta-analysis (n=5388)) · PubMed 25787145 · DOI
  11. Fénelon G, Mahieux F, Huon R, et al. Hallucinations in Parkinson's disease: prevalence, phenomenology and risk factors. Brain. 2000. (observational (n=216); 'do not argue' = consensus) · PubMed 10734005 · DOI
  12. Martinez-Ramirez D, Giugni JC, Little CS, et al. Missing dosages and neuroleptic usage may prolong length of stay in hospitalized Parkinson's disease patients. PLoS One. 2015. (observational (retrospective)) · PubMed 25884484 · DOI
  13. Gerlach OH, Broen MP, van Domburg PH, et al. Deterioration of Parkinson's disease during hospitalization: survey of 684 patients. BMC Neurol. 2012. (observational (survey, n=684)) · PubMed 22400982 · DOI
  14. Pickering RM, Grimbergen YA, Rigney U, et al. A meta-analysis of six prospective studies of falling in Parkinson's disease. Mov Disord. 2007. (meta-analysis (6 prospective cohorts, n=473)) · PubMed 17588236 · DOI
  15. Wood BH, Bilclough JA, Bowron A, et al. Incidence and prediction of falls in Parkinson's disease. J Neurol Neurosurg Psychiatry. 2002. (cohort (prospective, n=109)) · PubMed 12023412 · DOI
  16. Amboni M, Stocchi F, Abbruzzese G, et al. Prevalence and associated features of self-reported freezing of gait in Parkinson disease: The DEEP FOG study. Parkinsonism Relat Disord. 2015. (observational (n=593)) · PubMed 25899545 · DOI
  17. Fleming J, Brayne C. Inability to get up after falling, subsequent time on floor, and summoning help: prospective cohort study in people over 90. BMJ. 2008. (cohort (prospective; indirect, people over 90)) · PubMed 19015185 · DOI
Po udarze, w tym afazja · 16 źródeł
  1. Kagan A, Black SE, Duchan FJ, et al. Training volunteers as conversation partners using Supported Conversation for Adults with Aphasia (SCA): a controlled trial. J Speech Lang Hear Res. 2001. (controlled trial (n=40; randomisation not claimed)) · PubMed 11407567 · DOI
  2. Simmons-Mackie N, Raymer A, Armstrong E, et al. Communication partner training in aphasia: a systematic review. Arch Phys Med Rehabil. 2010. (systematic review (31 studies)) · PubMed 21112422 · DOI
  3. Simmons-Mackie N, Raymer A, Cherney LR. Communication Partner Training in Aphasia: An Updated Systematic Review. Arch Phys Med Rehabil. 2016. (systematic review (update)) · PubMed 27117383 · DOI
  4. Blumstein SE, Katz B, Goodglass H, et al. The effects of slowed speech on auditory comprehension in aphasia. Brain Lang. 1985. (experimental (n=34)) · PubMed 2579705 · DOI
  5. Kagan A, Winckel J, Black S, et al. A set of observational measures for rating support and participation in conversation between adults with aphasia and their conversation partners. Top Stroke Rehabil. 2004. (consensus (measure development)) · PubMed 14872401 · DOI
  6. McClenahan R, Johnston M, Densham Y. Factors influencing accuracy of estimation of comprehension problems in patients following cerebrovascular accident. Eur J Disord Commun. 1992. (observational (n=30)) · PubMed 1306387 · DOI
  7. Gillespie DC, Cadden AP, Lees R, et al. Prevalence of Pseudobulbar Affect following Stroke: A Systematic Review and Meta-Analysis. J Stroke Cerebrovasc Dis. 2016. (systematic review / meta-analysis (n=3391)) · PubMed 26776437 · DOI
  8. House A, Dennis M, Molyneux A, et al. Emotionalism after stroke. BMJ. 1989. (cohort (prospective)) · PubMed 2499390 · DOI
  9. Ayerbe L, Ayis S, Wolfe CD, et al. Natural history, predictors and outcomes of depression after stroke: systematic review and meta-analysis. Br J Psychiatry. 2013. (systematic review / meta-analysis (50 studies)) · PubMed 23284148 · DOI
  10. Cumming TB, Packer M, Kramer SF, et al. The prevalence of fatigue after stroke: A systematic review and meta-analysis. Int J Stroke. 2016. (systematic review / meta-analysis (22 studies)) · PubMed 27703065 · DOI
  11. Aroor S, Singh R, Goldstein LB. BE-FAST (Balance, Eyes, Face, Arm, Speech, Time): Reducing the Proportion of Strokes Missed Using the FAST Mnemonic. Stroke. 2017. (observational (retrospective, n=736)) · PubMed 28082668 · DOI
  12. Harbison J, Hossain O, Jenkinson D, et al. Diagnostic accuracy of stroke referrals from primary care, emergency room physicians, and ambulance staff using the face arm speech test. Stroke. 2003. (observational) · PubMed 12511753 · DOI
  13. Saver JL. Time is brain--quantified. Stroke. 2006. (systematic review (quantitative modelling)) · PubMed 16339467 · DOI
  14. Mohan KM, Wolfe CD, Rudd AG, et al. Risk and cumulative risk of stroke recurrence: a systematic review and meta-analysis. Stroke. 2011. (systematic review / meta-analysis) · PubMed 21454819 · DOI
  15. Giles MF, Rothwell PM. Risk of stroke early after transient ischaemic attack: a systematic review and meta-analysis. Lancet Neurol. 2007. (systematic review / meta-analysis) · PubMed 17993293 · DOI
  16. Rothwell PM, Giles MF, Chandratheva A, et al. Effect of urgent treatment of transient ischaemic attack and minor stroke on early recurrent stroke (EXPRESS study). Lancet. 2007. (cohort (prospective population before/after)) · PubMed 17928046 · DOI
Utrata słuchu · 14 źródeł
  1. Smeeth L, Fletcher AE, Ng ES, et al. Reduced hearing, ownership, and use of hearing aids in elderly people in the UK. Lancet. 2002. (observational (cross-sectional, n=32,656 aged 75+)) · PubMed 11988245 · DOI
  2. Goman AM, Lin FR. Prevalence of Hearing Loss by Severity in the United States. Am J Public Health. 2016. (observational (national cross-sectional)) · PubMed 27552261 · DOI
  3. Picheny MA, Durlach NI, Braida LD. Speaking clearly for the hard of hearing I. J Speech Hear Res. 1985. (experimental (lab)) · PubMed 3982003 · DOI
  4. Payton KL, Uchanski RM, Braida LD. Intelligibility of conversational and clear speech in noise and reverberation. J Acoust Soc Am. 1994. (experimental (lab)) · PubMed 8176061 · DOI
  5. Krause JC, Braida LD. Investigating alternative forms of clear speech. J Acoust Soc Am. 2002. (experimental (lab)) · PubMed 12430828 · DOI
  6. Grant KW, Walden BE, Seitz PF. Auditory-visual speech recognition by hearing-impaired subjects. J Acoust Soc Am. 1998. (experimental) · PubMed 9604361 · DOI
  7. Tye-Murray N, Purdy SC, Woodworth GG, et al. Effects of repair strategies on visual identification of sentences. J Speech Hear Disord. 1990. (experimental) · PubMed 2232743 · DOI
  8. Hickson L, Worrall L, Scarinci N. A randomized controlled trial evaluating the active communication education program for older people with hearing impairment. Ear Hear. 2007. (RCT (n=178 older adults)) · PubMed 17496672 · DOI
  9. McCormack A, Fortnum H. Why do people fitted with hearing aids not wear them? Int J Audiol. 2013. (scoping review (systematic review family)) · PubMed 23473329 · DOI
  10. Chen L, Asgari M. Refining Automatic Speech Recognition System for Older Adults. Proc IEEE ICASSP. 2021. (observational (technical evaluation)) · PubMed 37351441 · DOI
  11. Zhao R, Choi ASG, Koenecke A, Rameau A. Quantification of Automatic Speech Recognition System Performance on d/Deaf and Hard of Hearing Speech. Laryngoscope. 2025. (observational (technical evaluation)) · PubMed 39157956 · DOI
  12. Shukla A, Harper M, Pedersen E, et al. Hearing Loss, Loneliness, and Social Isolation: A Systematic Review. Otolaryngol Head Neck Surg. 2020. (systematic review) · PubMed 32151193 · DOI
  13. Lawrence BJ, Jayakody DMP, Bennett RJ, et al. Hearing Loss and Depression in Older Adults: A Systematic Review and Meta-analysis. Gerontologist. 2020. (meta-analysis (observational; certainty low)) · PubMed 30835787 · DOI
  14. Livingston G, Huntley J, Sommerlad A, et al. Dementia prevention, intervention, and care: 2020 report of the Lancet Commission. Lancet. 2020. (systematic review (Lancet Commission; observational evidence)) · PubMed 32738937 · DOI
Słabe widzenie lub ślepota · 16 źródeł
  1. Hamadah K, Velagapudi M, Navarro JJ, et al. Best Practices for Treating Blind and Visually Impaired Patients in the Emergency Department: A Scoping Review. West J Emerg Med. 2024. (consensus (scoping review)) · PubMed 38801041 · PMC11112656
  2. Pradhan A, Mehta K, Findlater L. Accessibility Came by Accident: Use of Voice-Controlled Intelligent Personal Assistants by People with Disabilities. Proc CHI. 2018. (qualitative (content analysis + 16 interviews)) · DOI
  3. Abdolrahmani A, Kuber R, Branham SM. Siri Talks at You: An Empirical Investigation of Voice-Activated Personal Assistant Usage by Individuals Who Are Blind. Proc ASSETS. 2018. (qualitative (n=14)) · DOI
  4. Rajan M, Furgal A, Kadri R, et al. Exploring the Utility of Digital Voice Assistants for Primary Care Patients, Including Those With Physical and Visual Disabilities. JMIR Mhealth Uhealth. 2025. (cross-sectional (survey, n=218)) · PubMed 40811816 · DOI
  5. Christoph SEG, Boden KT, Siegel R, et al. The prevalence of Charles-Bonnet syndrome in ophthalmic patients: A systematic review and meta-analysis. Brain Res Bull. 2025. (meta-analysis (49 studies)) · PubMed 40049460 · DOI
  6. Menon GJ, Rahman I, Menon SJ, Dutton GN. Complex visual hallucinations in the visually impaired: the Charles Bonnet Syndrome. Surv Ophthalmol. 2003. (narrative review (consensus)) · PubMed 12559327 · DOI
  7. Cox TM, ffytche DH. Negative outcome Charles Bonnet syndrome. Br J Ophthalmol. 2014. (observational (survey, n=492)) · PubMed 24825847 · DOI
  8. Vukicevic M, Fitzmaurice K. Butterflies and black lacy patterns: the prevalence and characteristics of Charles Bonnet hallucinations in an Australian population. Clin Exp Ophthalmol. 2008. (observational) · PubMed 18983551 · DOI
  9. Parravano M, Petri D, Maurutto E, et al. Association Between Visual Impairment and Depression in Patients Attending Eye Clinics: A Meta-analysis. JAMA Ophthalmol. 2021. (meta-analysis (27 studies)) · PubMed 34042966 · DOI
  10. Frank CR, Xiang X, Stagg BC, et al. Longitudinal Associations of Self-reported Vision Impairment With Symptoms of Anxiety and Depression Among Older Adults in the United States. JAMA Ophthalmol. 2019. (cohort (n=7584, 65+)) · PubMed 31095253 · DOI
  11. Brunes A, Hansen MB, Heir T. Loneliness among adults with visual impairment. Health Qual Life Outcomes. 2019. (cross-sectional) · PubMed 30709406 · DOI
  12. Li Y, Hou L, Zhao H, et al. Risk factors for falls among community-dwelling older adults: A systematic review and meta-analysis. Front Med (Lausanne). 2022. (meta-analysis (31 studies)) · PubMed 36687461 · DOI
  13. Salonen L, Kivela SL. Eye diseases and impaired vision as possible risk factors for recurrent falls in the aged: a systematic review. Curr Gerontol Geriatr Res. 2012. (systematic review) · PubMed 22927843 · DOI
  14. E JY, Li T, McInally L, et al. Environmental and behavioural interventions for reducing physical activity limitation and preventing falls in older people with visual impairment. Cochrane Database Syst Rev. 2020. (systematic review (Cochrane)) · PubMed 32885841 · DOI
  15. Aroor S, Singh R, Goldstein LB. BE-FAST (Balance, Eyes, Face, Arm, Speech, Time): Reducing the Proportion of Strokes Missed Using the FAST Mnemonic. Stroke. 2017. (observational (retrospective, n=736)) · PubMed 28082668 · DOI
  16. Fleming J, Brayne C. Inability to get up after falling, subsequent time on floor, and summoning help: prospective cohort study in people over 90. BMJ. 2008. (cohort (prospective, people over 90)) · PubMed 19015185 · DOI
Depresja lub lęk · 15 źródeł
  1. Gallo JJ, Rabins PV, Lyketsos CG, et al. Depression without sadness: functional outcomes of nondysphoric depression in later life. J Am Geriatr Soc. 1997. (observational (prospective cohort, n=1612, 13 y)) · PubMed 9158577 · DOI
  2. Gallo JJ, Rabins PV. Depression without sadness: alternative presentations of depression in late life. Am Fam Physician. 1999. (narrative review (expert; consensus)) · PubMed 10498109
  3. Cole MG, Dendukuri N. Risk factors for depression among elderly community subjects: a systematic review and meta-analysis. Am J Psychiatry. 2003. (systematic review / meta-analysis (20 prospective studies)) · PubMed 12777274 · DOI
  4. Wolitzky-Taylor KB, Castriotta N, Lenze EJ, et al. Anxiety disorders in older adults: a comprehensive review. Depress Anxiety. 2010. (narrative review (comprehensive; consensus)) · PubMed 20099273 · DOI
  5. Scheffer AC, Schuurmans MJ, van Dijk N, et al. Fear of falling: measurement strategy, prevalence, risk factors and consequences among older persons. Age Ageing. 2008. (systematic review (28 studies)) · PubMed 18194967 · DOI
  6. Van Orden KA, O'Riley AA, Simning A, et al. Passive Suicide Ideation: An Indicator of Risk Among Older Adults Seeking Aging Services? Gerontologist. 2015. (observational (cross-sectional, n=377)) · PubMed 24714844 · DOI
  7. DeBois KA, Chatfield SL, Evans SD, et al. Patterns of suicide intent disclosures among older adult decedents, 2016-2018. Aging Ment Health. 2024. (qualitative (registry narratives, n=2969)) · PubMed 38344991 · DOI
  8. Jonson M, Sigstrom R, Van Orden KA, et al. Life-Weariness, Wish to Die, Active Suicidal Ideation, and All-Cause Mortality in Population-Based Samples of Older Adults. Am J Geriatr Psychiatry. 2023. (observational (prospective cohort, n=2438 aged 79+)) · PubMed 36369206 · DOI
  9. Chochinov HM, Wilson KG, Enns M, et al. Desire for death in the terminally ill. Am J Psychiatry. 1995. (observational (cross-sectional + follow-up, n=200)) · PubMed 7625468 · DOI
  10. Balaguer A, Monforte-Royo C, Porta-Sales J, et al. An International Consensus Definition of the Wish to Hasten Death and Its Related Factors. PLoS One. 2016. (consensus (international Delphi)) · PubMed 26726801 · DOI
  11. Rodriguez-Prat A, Balaguer A, Booth A, Monforte-Royo C. Understanding patients' experiences of the wish to hasten death. BMJ Open. 2017. (systematic review (qualitative meta-ethnography)) · PubMed 28965095 · DOI
  12. Cacioppo JT, Hawkley LC, Thisted RA. Perceived social isolation makes me sad: 5-year cross-lagged analyses of loneliness and depressive symptomatology. Psychol Aging. 2010. (observational (prospective cohort, 5 y)) · PubMed 20545429 · DOI
  13. Erzen E, Cikrikci O. The effect of loneliness on depression: A meta-analysis. Int J Soc Psychiatry. 2018. (meta-analysis (88 studies)) · PubMed 29792097 · DOI
  14. Orgeta V, Brede J, Livingston G. Behavioural activation for depression in older people: systematic review and meta-analysis. Br J Psychiatry. 2017. (systematic review / meta-analysis (18 RCTs)) · PubMed 28982660 · DOI
  15. Cuijpers P, Karyotaki E, Pot AM, et al. Managing depression in older age: psychological interventions. Maturitas. 2014. (meta-analysis (44 studies)) · PubMed 24973043 · DOI
Ciężka choroba, opieka paliatywna · 13 źródeł
  1. Wright AA, Zhang B, Ray A, et al. Associations between end-of-life discussions, patient mental health, medical care near death, and caregiver bereavement adjustment. JAMA. 2008. (observational (prospective cohort, n=332)) · PubMed 18840840 · DOI
  2. Hancock K, Clayton JM, Parker SM, et al. Truth-telling in discussing prognosis in advanced life-limiting illnesses: a systematic review. Palliat Med. 2007. (systematic review (46 studies)) · PubMed 17846091 · DOI
  3. Clayton JM, Hancock K, Parker S, et al. Sustaining hope when communicating with terminally ill patients and their families: a systematic review. Psychooncology. 2008. (systematic review (27 studies)) · PubMed 18022831 · DOI
  4. Petticrew M, Bell R, Hunter D. Influence of psychological coping on survival and recurrence in people with cancer: systematic review. BMJ. 2002. (systematic review) · PubMed 12424165 · DOI
  5. Wilkinson S, Kitzinger C. Thinking differently about thinking positive: a discursive approach to cancer patients' talk. Soc Sci Med. 2000. (qualitative) · PubMed 10695978 · DOI
  6. McPherson CJ, Wilson KG, Murray MA. Feeling like a burden to others: a systematic review focusing on the end of life. Palliat Med. 2007. (systematic review) · PubMed 17344260 · DOI
  7. Chochinov HM, Kristjanson LJ, Breitbart W, et al. Effect of dignity therapy on distress and end-of-life experience in terminally ill patients: a randomised controlled trial. Lancet Oncol. 2011. (RCT (n=441; primary outcome null)) · PubMed 21741309 · DOI
  8. Martinez M, Arantzamendi M, Belar A, et al. 'Dignity therapy', a promising intervention in palliative care: A comprehensive systematic literature review. Palliat Med. 2017. (systematic review (28 studies)) · PubMed 27566756 · DOI
  9. Wang CW, Chow AY, Chan CL. The effects of life review interventions on spiritual well-being, psychological distress, and quality of life in patients with terminal or advanced cancer. Palliat Med. 2017. (systematic review / meta-analysis (8 RCTs)) · PubMed 28488923 · DOI
  10. Ando M, Morita T, Akechi T, Okamoto T. Efficacy of short-term life-review interviews on the spiritual well-being of terminally ill cancer patients. J Pain Symptom Manage. 2010. (RCT (small, n=68)) · PubMed 20538183 · DOI
  11. Teunissen SC, Wesker W, Kruitwagen C, et al. Symptom prevalence in patients with incurable cancer: a systematic review. J Pain Symptom Manage. 2007. (systematic review (44 studies)) · PubMed 17509812 · DOI
  12. Solano JP, Gomes B, Higginson IJ. A comparison of symptom prevalence in far advanced cancer, AIDS, heart disease, COPD and renal disease. J Pain Symptom Manage. 2006. (systematic review (64 studies)) · PubMed 16442483 · DOI
  13. Gulati M, Levy PD, Mukherjee D, et al. 2021 AHA/ACC/ASE/CHEST/SAEM/SCCT/SCMR Guideline for the Evaluation and Diagnosis of Chest Pain. Circulation. 2021. (guideline (AHA/ACC 2021, COR 1)) · PubMed 34709879 · DOI
Cukrzyca · 4 źródła
  1. Bremer JP, Jauch-Chara K, Hallschmid M, et al. Hypoglycemia unawareness in older compared with middle-aged patients with type 2 diabetes. Diabetes Care. 2009. (experimental (clamp, n=26)) · PubMed 19487634 · DOI
  2. Jaap AJ, Jones GC, McCrimmon RJ, et al. Perceived symptoms of hypoglycaemia in elderly type 2 diabetic patients treated with insulin. Diabet Med. 1998. (observational (questionnaire, n=132 aged 70+)) · PubMed 9609362 · DOI
  3. Aroor S, Singh R, Goldstein LB. BE-FAST (Balance, Eyes, Face, Arm, Speech, Time): Reducing the Proportion of Strokes Missed Using the FAST Mnemonic. Stroke. 2017. (observational (retrospective, n=736)) · PubMed 28082668 · DOI
  4. Gulati M, Levy PD, Mukherjee D, et al. 2021 AHA/ACC/ASE/CHEST/SAEM/SCCT/SCMR Guideline for the Evaluation and Diagnosis of Chest Pain. Circulation. 2021. (guideline (AHA/ACC 2021, COR 1)) · PubMed 34709879 · DOI
Choroba serca, niewydolność serca lub POChP · 2 źródła
  1. Gulati M, Levy PD, Mukherjee D, et al. 2021 AHA/ACC/ASE/CHEST/SAEM/SCCT/SCMR Guideline for the Evaluation and Diagnosis of Chest Pain. Circulation. 2021. (guideline (AHA/ACC 2021, COR 1, LOE C-LD)) · PubMed 34709879 · DOI
  2. Solano JP, Gomes B, Higginson IJ. A comparison of symptom prevalence in far advanced cancer, AIDS, heart disease, COPD and renal disease. J Pain Symptom Manage. 2006. (systematic review (64 studies)) · PubMed 16442483 · DOI
Zespół Downa · 6 źródeł
  1. Martin GE, Klusek J, Estigarribia B, Roberts JE. Language characteristics of individuals with Down syndrome. Top Lang Disord 2009;29(2):112-32. (narrative review) · PubMed 20428477 · DOI
  2. Lee NR, Pennington BF, Keenan JM. Verbal short-term memory deficits in Down syndrome: phonological, semantic, or both? J Neurodev Disord 2010;2(1):9-25. (observational) · PubMed 22127838 · DOI
  3. McGuire D, Chicoine B. Mental Wellness in Adults with Down Syndrome: A Guide to Emotional and Behavioral Strengths and Challenges. Bethesda: Woodbine House; 2006. Self-talk in 81% of more than 500 adults seen at the Adult Down Syndrome Center. (expert opinion (clinical experience)) · ISBN 9781890627652
  4. Cibrian FL, Chen S, Anderson E, Abrahamsson M, Motti VG. Limitations in speech recognition for young adults with Down syndrome. Univ Access Inf Soc 2025;24(3):2295-313. (experimental study) · DOI
  5. Santoro JD, Patel L, Kammeyer R, et al. Assessment and diagnosis of Down syndrome regression disorder: international expert consensus. Front Neurol 2022;13:940175. (consensus) · PubMed 35911905 · DOI
  6. Autism co-occurs in about 16-18% of people with Down syndrome (figure as summarised by the National Down Syndrome Society). DiGuiseppi C, Hepburn S, Davis JM, et al. Screening for autism spectrum disorders in children with Down syndrome: population prevalence and screening test characteristics. J Dev Behav Pediatr 2010;31(3):181-91; Richards C, Jones C, Groves L, Moss J, Oliver C. Prevalence of autism spectrum disorder phenomenology in genetic disorders: a systematic review and meta-analysis. Lancet Psychiatry 2015;2(10):909-16. (observational; systematic review) · PubMed 20375732 · PubMed 26341300 · DOI · DOI
Najpierw własny lek tej osoby. · 2
  1. American Diabetes Association. 6. Glycemic Goals, Hypoglycemia, and Hyperglycemic Crises: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care 2026;49(Suppl 1). Rec 6.15: treat with glucose, recheck after 15 minutes. (guideline) · DOI
  2. NICE CG126. Stable angina: management. 2011, updated 2016. Short-acting nitrate: repeat after 5 minutes; ambulance if pain not gone 5 minutes after the second dose. (guideline) · nice.org.uk/guidance/cg126

Czego James nigdy nie robi

Powiedz mu, co ważne

Podczas konfiguracji Jamesa wpisz leki, które dana osoba przyjmuje, zwłaszcza wszystko, co lekarz dał „na wypadek ataku” (nitroglicerynę, inhalator, glukozę, glukagon), oraz wszelkie problemy zdrowotne. James może korzystać tylko z tego, co wie. Te informacje pozostają na naszym serwerze w UE i nigdy nie są pokazywane na ekranie tej osoby.

Skonfiguruj Jamesa